Türkiye tarafı: mecburi hizmet, izin, resmi belgeler

Bu adım ne?

ABD yoluna çıkan bir Türk hekimi için birbirine karışan birkaç ayrı Türkiye tarafı süreci var: Devlet Hizmeti Yükümlülüğü (DHY, eski adıyla “mecburi hizmet”), memuriyetten istifa/ücretsiz izin kuralları, ABD başvurusu için istenen iyi hal (good standing) belgesi ve MSPE, transkript, Statement of Need gibi resmi belgelerin kime, nasıl gönderileceği. Bunlar ayrı kanun ve süreçlerle yürüyor: DHY 3359 sayılı kanunla, istifa/izin 657 (memur) veya 4924 (sözleşmeli) ile, iyi hal belgesi Sağlık Bakanlığı’nın veya TTB’nin idari süreciyle, belge yönlendirmesi ise ECFMG/Intealth’in MyIntealth ve Designated Dean’s Office (DDO) kurallarıyla düzenleniyor. Bu sayfa bunları kanun maddesi ve resmi kaynak göstererek anlatıyor; TUS’un ABD sürecindeki yeri ve ABD uzmanlığının Türkiye’de tanınması da ekli. Yol seçimi ve belge detayları için ECFMG kaydı sayfasına, ERAS destekleyici belgeleri için başvuru profili sayfasına, vize soruları için vize sayfasına bakın.

DHY (mecburi hizmet) nedir, diplomanızı nasıl etkiler?

DHY diplomanızı geciktirmiyor, ama Türkiye’de hekimlik yapma hakkınızı DHY’ye bağlıyor. 3359 sayılı kanunun Ek Madde 3’üne göre Türkiye’de veya yurt dışında tıp eğitimini, ayrıca her uzmanlık/yandal uzmanlığını tamamlayan hekim, o düzey için ayrı ayrı DHY borçlu; DHY, Sağlık Bakanlığı’na veya onayladığı kurumlara memur olarak yapılıyor. Diploma; mecburi hizmet, tez veya ek sınav şartı olmadan doğrudan mezuniyetle veriliyor. Diploma tescilinden itibaren en fazla 2 ay içinde DHY’ye tabi olanların adları ve görev yerleri bakanlık sitesinde ilan ediliyor (bu ilan tebligat yerine geçer); yer tercihli kura ile belirleniyor (eş/sağlık mazereti hariç), DHY fiilen göreve başlanan günden işliyor.

Ek Madde 4 sonucu net koyuyor: DHY tamamlanmadan mesleğin icra edilemez (Türkiye’de hekimlik yapılamaz). Diploma ve unvan geçerliliğini korur; sadece Türkiye’de fiilen çalışma hakkı DHY’ye bağlı. Toplulukta “tez savunması/uzmanlık sınavından sonra ilişik kesilirse mecburi hizmete gerek kalmıyor” gibi ifadeler yanıltıcı olabilir: kanun yalnızca Türkiye’de mesleği icra etmeyi DHY’ye bağlıyor, yükümlülüğün kendisini kaldırmıyor. Türkiye’ye dönüp hekimlik yapma ihtimaliniz varsa bu ayrımı gözden kaçırmayın.

Muafiyetler sınırlı ve istisnaya bağlı. TSK bünyesinde tıp okuyanlar DHY’den muaf (TSK’da 2 yıl doldurmadan ayrılırsa muafiyet düşer). Ayrıca 3359 sayılı Kanun Ek Madde 16, yurt dışında görev yapan doçent/profesör unvanlı tıp doktoru akademisyenler için Türkiye’de en az 3 yıl fiilen akademik kadroda çalışma koşuluyla muafiyet düzenler. 2016 tarihli 678 sayılı KHK ile belirlenmiş yerlerde yedek subaylık yapanlar DHY’yi tamamlamış sayılıyor. 2022’de 7411 sayılı değişiklikle DHY, 4924 sözleşmeli statüde de yapılabiliyor; sözleşmeli aile hekimliği de DHY’den sayılıyor.

Topluluk ayrıca yabancı uyruklu hekimlerin DHY dışında kalabildiğini, KYK borcu ödenmezse ABD’de kalış için istenen “no objection” belgesinin verilmeyebileceğini ve askerlik tecili dolmuş olsa da sorun yaşamayanlar bulunduğunu (resmi güvence değil, riskli) aktarıyor — bunlar bağımsız doğrulanamadı, kendi durumunuz için il sağlık müdürlüğüne/askerlik şubesine sorun.

TUS, DHY ve USMLE bir arada nasıl yürüyor?

Hekimler DHY’ye başlamadan veya bitirmeden TUS’a girip asıl uzmanlık eğitimine başlayabiliyor (3359 Ek Madde 5); asistanlıkta, uzmanlık/yandal eğitiminde ve askerlikte geçen süre DHY’den sayılmıyor, uzmanlık bitince ayrıca uzman hekim DHY’si borçlanılıyor. TUS başvurusu ve yerleştirmede aranan diploma tescili, yabancı dil belgesi ve geçerlilik koşulları dönem kılavuzuna göre kontrol edilmelidir; 2026 kılavuzundaki koşulları başvuru öncesi inceleyin. 2026-TUS 2. dönem başvuruları 8-16 Temmuz 2026’da alındı, sınav 23 Ağustos 2026’da STS Tıp Doktorluğu ile aynı gün yapıldı.

Yandal veya ikinci uzmanlığa başlamak için 3359 sayılı Kanun Ek Madde 5, DHY süresinin en az yarısının tamamlanmasını şart koşuyor. 27 Eylül 2026’da kontrol edilen güncel TUEY metninde eski “dokuz ay kalmış olma” ifadesi bulunmadı; atama öncesi Bakanlığın ve ilgili kurumun dönemsel işlem talimatını da doğrulayın. Asistanlıktayken TUS’a giren, istifadan sonraki ilk sınavına giren veya yerleşip başlamayanlar için yerleştirme puanından %5 kesinti uygulanıyor (TUEY madde 13/3); asistanlar eğitim dışı iş yapamıyor, muayenehane açamıyor.

TUEY madde 16, uzmanlık eğitimi sırasında yurt içi/yurt dışı başka kurumda eğitim alınmasına, eğitim sorumlusu ve uzmanlık eğitimi kurulunun uygun görüşü ile ve Bakanlığın onayıyla bir yıla kadar izin verilmesine imkân tanıyor. Rotasyon/observership veya elective faaliyetinin bu madde kapsamında sayılıp sayılmayacağını ve sürenin eğitime eklenip eklenmeyeceğini kurumunuzdan ve Bakanlıktan yazılı doğrulayın; toplulukta anlatılan birkaç aylık gözlem örnekleri mevzuat izni veya eğitim kredisi garantisi değildir. Yönetmelik, belirtilen istisnalar dışında eğitimin kesintisiz sürmesini şart koşuyor.

TUS ve USMLE’ye aynı anda değil sırayla (örn. Step 2’den sonra TUS’a başlamak) çalışmanın daha mantıklı olduğu; USMLE bilgisiyle TUS’a özel çalışmadan da göreceli yüksek puan alınabildiği (örnekler: yalnızca Step 1 bilgisiyle 64-65 bant, sadece USMLE çalışarak 34’ten 65’e çıkış) paylaşılıyor — kişiye bağlı, garanti değil. Branş seçerken ABD’deki programların sponsor politikaları değişebileceği için hedef programlardan J-1/H-1B uygunluğunu doğrudan sorun (vize sayfası).

İstifa ve ücretsiz izin: 657 mi, 4924 mü?

Türkiye’de memur (657) ile sözleşmeli sağlık personeli (4924) statüsü, ABD’ye gitmek isteyen hekimler için farklı yollar sunuyor.

İstifa (657). Madde 94’e göre memur yazılı dilekçeyle istifa eder, yerine biri atanana/istifası kabul edilene kadar çalışmaya devam eder; 1 ay içinde yerine kimse atanmazsa amirine bildirerek ayrılabilir. İzinsiz/mazeretsiz 10 gün üst üste işe gelmemek de, dilekçe verilmemiş olsa bile istifa sayılmaya yol açıyor. Madde 97’ye göre usulüne uygun istifa edenler 6 ay, çekilmiş sayılanlar 1 yıl, görev teslim yükümlülüğüne uymayanlar 3 yıl yeniden memur atanamıyor. Sağlık Bakanlığı ataması sonrası hiç başlamadan müstafi kalmak/usulsüz istifa 1 yıllık, usulüne uygun istifa 6 aylık yasağa giriyor. Bakanlık, dönmek isteyenler için ayrı “İstifa Sonrası Yeniden Atama” kuraları düzenliyor; DHY’si bitmemiş hekimler eski yeri boşsa oraya, değilse sonraki DHY kurasıyla atanıyor.

Aylıksız izin (657 madde 108). ABD planı tek başına otomatik izin hakkı sağlamaz; kanundaki dayanak ve kişisel koşullar birlikte değerlendirilir. Maddede sayılan sebepler: hastalık, doğum/evlat edinme, eşi yurt dışına atanan/burslu memur ve madde 108/E: en az 5 hizmet yılını dolduran memura en fazla 2 parça halinde toplam 1 yıla kadar (kurumun takdirine bağlı). İznin bitiminden 10 gün içinde dönülmezse çekilmiş sayılıyor. 108/E için beş hizmet yılı ve kurumun değerlendirmesi önemlidir. Diğer eğitim/görevlendirme yollarını ve aday memurluk durumunuzu personel biriminizden yazılı teyit edin; bu paragraf tüm izin türlerinin listesi değildir.

4924 sözleşmeli statü. Madde 7’ye göre sözleşmeli personel 2 ay önceden yazılı ihbarla sözleşmeyi her zaman feshedebiliyor. Kanunda belirtilen istisnalar dışında fesih sonrası 2 yıl yeniden 4924 pozisyonunda çalıştırılmama kuralı vardır; usulsüz ayrılma ve sözleşme hükümlerini ayrıca kontrol edin. 657’den 4924’e geçip sözleşmesini fesheden personel 10 iş günü içinde eski 657 kadrosuna dönmeli, dönmezse madde 94 devreye giriyor. 4924’te 108/E dengi bir ücretsiz izin hükmü yok; sözleşmeli asistanların ücretsiz izin talebi reddedilebiliyor.

Aile hekimliği veya farklı kadro türlerinde izin rejimini kendi sözleşmeniz ve kurumunuzun güncel talimatıyla kontrol edin; bir başka üyenin aldığı izin sizin durumunuz için hak veya süre garantisi değildir.

İyi hal (good standing) belgesi: Sağlık Bakanlığı mı, TTB mi?

ABD başvurusunda (Pathway/ECFMG süreci) istenen iyi hal belgesini iki ayrı kurumdan alabilirsiniz; ikisi de kabul ediliyor, tek birinin yeterli olduğu bildiriliyor.

Sağlık Bakanlığı (DISAB). İyi hal belgesi, diploması tescil edilmiş sağlık personeline Avrupa Birliği ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü (DISAB) tarafından düzenleniyor. Başvuru, ıslak imzalı dilekçenin Bakanlığın resmi sayfasındaki güncel talimata göre DISAB’a iletilmesiyle yapılıyor; sayfadaki gönderim yöntemini başvuru öncesi kontrol edin. Dilekçede “Yurtdışında kullanılmak üzere İyi Hal Belgesi (Letter of Good Standing) talep etmekteyim” ve “beyan ettiğim bilgilerin doğruluğunu taahhüt ederim” ifadeleri, teslim şekli, kimlik ve diploma fotokopisi yer almalı. Adres: Üniversiteler Mah. Şehit Mehmet Bayraktar Cad. No:3 Çankaya/Ankara. DISAB apostil yapmıyor. Başvurudan önce güncel ücret ve tekrar başvuru aralığını Bakanlığın sayfasından doğrulayın. Bakanlık sayfası süre vermiyor; topluluk çoğu bildirimde 6-10 hafta bildiriyor, Mayıs-Haziran’da daha uzayabiliyor. 2026’da bazı başvurularda 7-10 güne kadar hızlandığı bildirildi, kalıcılığı belirsiz.

TTB. Başvuru kayıtlı tabip odası üzerinden yapılıyor, oda dosyayı TTB Merkez Konseyi’ne iletiyor. İstenenler: dilekçe, e-Devlet web sitesinden (mobil uygulamadan değil) “Hekim Bilgi Bankası” çıktısı, kimlik ve diploma/uzmanlık belgesi fotokopisi, ödeme dekontu. TTB üyeliği şart değil; üyelik olmadan da yurt dışı yaşam kanıtıyla (ikametgah, fatura) talep edilebiliyor. Diploma sicil (tescil) numarası çıkmadan alınamıyor. Topluluk, TTB sürecinin genelde daha hızlı sonuçlandığını (birkaç gün-15 iş günü) bildiriyor.

Öğrencilik döneminde elective için istenen “letter of good standing” ile Pathway için Sağlık Bakanlığı’ndan alınan belge farklı; öğrenciler için olanı dekanlıktan alınabiliyor (bkz. USCE sayfası). Belgedeki lisans/görev başlangıç tarihinin mezuniyet değil diploma tescil tarihi olduğu bildiriliyor.

Belge, çalışma tarihlerini, pozisyonu ve sicil (disiplin) durumunu gösteriyor. Topluluk, yalnızca yüksek disiplin/onur kurulu cezalarının (malpraktis) göründüğünü, başhekimlik kaynaklı idari uyarıların yansımadığını bildiriyor (TTB belgesinde de benzer). İntörnlük dönemi yansımıyor çünkü intörn henüz lisanslı sayılmıyor. Usulsüz istifanın belgeyi etkilemediği bildiriliyor ama teyit edilemedi; bunu 657 madde 97’deki 1 yıllık yeniden atanamama cezasıyla karıştırmayın.

TTB verilerine göre (ikincil basın haberi), yurt dışı için TTB’den iyi hal belgesi alan hekim sayısı 2020’de 931’den 2023’te 3.025’e çıktı, 2024’te 2.692, 2025’in ilk 5 ayında 995 (tüm hedef ülkeler dahil).

ECFMG/ERAS belgelerinde kim ne yapar

DHY, izin ve iyi hal belgesinin yanında, ABD başvurusunda birbirine karışan bir dördüncü katman daha var: tıp fakültesi diploması, MSPE, transkript ve Statement of Need (SoN) gibi resmi belgelerin kim tarafından, nereye ve nasıl gönderileceği. Benzer görünen bu belgeler farklı amaçlara hizmet ediyor; her isteği başlamadan önce uygun satıra yerleştirin:

Bu belgeleri tek bir “ECFMG evrakı” gibi düşünmeyin. MSPE ve tıp fakültesi transkripti ERAS uygulamasının destekleyici belgeleridir; SoN ise J-1 sponsorluğu başvurusunda kullanılan ayrı bir belgedir; iyi hal belgesi ise yukarıdaki Pathway sürecinin parçasıdır (bkz. ECFMG kaydı sayfası, başvuru profili ve ERAS sayfası).

Okula sorulacaklar. IMG başvurularında ECFMG, AAMC’nin Designated Dean’s Office (DDO) rolünü yürütür. Okulunuz ERAS Support Services’in MyIntealth Entity Portal’ına katılıyorsa MSPE ve transkripti okul yüklemeli; katılmıyorsa okuldan aldığınız kopyayı MyIntealth Applicant Portal üzerinden siz gönderebilirsiniz. Katılım durumunu ve belge talimatını ECFMG’nin güncel IMG sayfasından doğrulayarak şunları netleştirin:

• MSPE ve transkripti kim hazırlıyor ve sisteme kim yüklüyor?
• Mezun veya eski öğrenci için başvuru usulü, imza/mühür ve varsa form nedir?
• Belge dili, dosya biçimi ve portal yöntemi ne olmalı?
• Belge gönderildikten sonra hangi sistemde ya da kiminle durum kontrol edilir?

LoR ise mektup yazarının AAMC Letter Writer Portal süreci. Okulların iç işlem adımları değişebildiğinden, eski mezunların deneyimini kendi okulunuzun talimatı yerine kullanmayın.

Başvurunuz ve sonraki lisans işlemleriniz için eğitim, staj ve çalışma tarihlerinizi kendi kayıtlarınızdan çıkarıp tutarlı biçimde saklayın. ERAS’taki kronolojiyi ileride dolduracağınız kurul veya eyalet formlarıyla karşılaştırın; her formun güncel talimatına göre tarih veya açıklama gerekiyorsa ilgili kuruma sorun. Bu, belirli bir lisans kuralı değil, kayıtları doğru aktarmaya yönelik bir kontrol adımıdır.

Yetkili makama belge isteme kontrol listesi. Herhangi bir resmi yazı için hazır bir internet dilekçesini otomatik kopyalamak yerine, düzenleyici kurumun güncel talimatını isteyin. Yazılı olarak şu ayrıntıları teyit edin:

1. ECFMG/Intealth’in bu başvuru için kabul ettiği düzenleyici makam hangisi?
2. Belge kuruluştan doğrudan mı gönderilmeli; gönderilecek sistem/adres ve alıcı tam olarak ne?
3. Hangi kimlik numarası, ad-soyad biçimi, tarih ve iş/eğitim bilgileri gerekli?
4. Belgenin İngilizce olması ya da çeviri, mühür veya imza koşulu var mı?
5. Gönderim yapıldıktan sonra kurumdan hangi teyit alınabilir ve ECFMG/MyIntealth tarafında hangi durum izlenir?

2027 Pathway 1 talimatı, iyi hal/profesyonel durum belgesinin doğrudan belgeyi düzenleyen makamdan (yukarıdaki Sağlık Bakanlığı ya da TTB) ECFMG’ye ulaşmasını ister; kendiniz yükleyemezsiniz. Makam seçimi veya başvuru alanı konusunda emin değilseniz tahmin yürütmeyin: MyIntealth başvuru özetini ve ECFMG’nin ilgili sezon SSS’sindeki talimatı esas alın.

Gönderim tarihini, başvuru/posta referansını ve resmi yanıtları kendiniz için saklayın. Kimlik numarası, diploma, ödeme dekontu veya kişisel belgeyi toplulukta herkese açık paylaşmayın. Kayıtların eşleşmediğini görürseniz hem gönderen makamla hem ECFMG ile doğrudan iletişime geçin; bir kişinin dosyasındaki çözümü genel kural saymayın.

İntörnlük ve yurt dışı elective/staj

Türkiye’de tıp eğitimi 6 yıl; 6. yıl intörnlük, genelde 12 ay kesintisiz sürüyor, rotasyon içeriği fakültenin kendi yönergesiyle belirleniyor. 2547 Ek Madde 29 uyarınca (2022, 7420 sayılı kanun) intörn yılında en fazla 12 ay aylık ödeme yapılıyor: devlet üniversitelerinde net asgari ücret, vakıfta memur katsayısının 4.702 katı; bu ödeme intörnü İş Kanunu kapsamında işçi yapmıyor.

ABD tarafında Türkiye’deki gibi kesintisiz 12 aylık süre veya rotasyon şartı aranmıyor (bu süreklilik gerekliliği daha çok İngiltere’de gündeme geliyor); Türkiye’deki intörnlükte 3 ay cerrahi staj şartı da yok. Yurt dışı elective, tarihleri ilgili rotasyonla denk getirilirse okul tarafından sayılabiliyor; denk getirilemezse kısmen elective kısmen okulda tamamlanmış oluyor. Bu tamamen okulun politikasına bağlı: bazı okullar ABD stajını tanıyıp intörnlüğü kısaltıyor, bazıları haftalık takip istiyor; Erasmus’un sayılıp sayılmayacağı da okuldan okula değişiyor.

İntörnlüğü ABD stajı için birkaç ay (1-4 ay) uzatmanın Match’e ve MSPE’ye genelde yansımadığı görüşü yaygın; ama Türkiye’de kalınacaksa ana atamayı kaçırıp düşük sıralı bölgeye atanma riski var. 1 yıl ve üzeri uzatmalar dikkat çeken bir durum. “Dondurma” yerine süre uzatma tercih ediliyor; dondurmanın Match’e yansıması belirsiz.

30 Temmuz 2026 tarihli 7592 sayılı kanunla 2547 madde 44’te yapılan çok yeni bir değişiklikle, azami süresini dolduran son sınıf öğrencilerine (intörnlük hariç) 2 ek sınav hakkı tanınıyor; intörnlüğe başlamamış/bitirmemiş öğrenciler bunu tamamlayabiliyor. Ayrıntılı uygulama YÖK’ten bekleniyor, güncelini takip edin.

Mezuniyet tarihi ve başvuru zamanlaması

Mezuniyetin aynı takvim yılı içinde birkaç ay gecikmesi match başvurusunda genelde sorun olmuyor, ama bir sonraki takvim yılına sarkması “gap” algısı riski taşıyor. Step başvurularında istenen mezuniyet/diploma tarihi tahmini yazılabiliyor, kesin olmak zorunda değil.

Match’e başvuracaklar için önerilen zamanlama: good standing mektubu Mayıs-Haziran gibi erken talep edilmeli; MSPE hazırlığı erkenden fakülteye bildirilmeli; LoR token alındıktan sonra hemen istenip 2 hafta içinde yazılmazsa takip edilmeli. Yatay geçişte transkriptlerin her iki okuldan da mühürlü zarfta alınması öneriliyor.

ABD’de alınan uzmanlığın Türkiye’de tanınması

ABD’de tamamlanan uzmanlığın Türkiye’de tanınması otomatik varsayılmamalıdır. Başvuru yolu, programın ve uzmanlık dalının güncel tanınma/denklik kurallarına bağlıdır; süre veya eşdeğerlik koşullarını YÖK/Tıpta Uzmanlık Kurulu’nun resmi kaynaklarından ve denklik.yok.gov.tr üzerinden dosyanız için teyit edin. Bu sayfada genel bir yüzde veya tüm ABD programlarına uygulanabilecek kabul kuralı doğrulanmadı.

Yabancı ülkede tamamlanan uzmanlık eğitiminin Türkiye’de tanınması için başvuru yolu ve koşullar dosya, uzmanlık dalı ve güncel mevzuata bağlıdır; YÖK/TUK’tan yazılı yönlendirme alın. Türkiye’de alınan uzmanlık eğitiminin ABD’de hangi eğitim/credentialing koşullarını karşılayacağı da program ve ilgili kurul tarafından belirlenir; otomatik eşdeğerlik varsaymayın.

Sık yapılan hatalar

Türkiye’ye özel

• Kadro türünüzü netleştirin. YÖK, SBA ve 4924 kadroları farklı izin/gri pasaport kurallarına tabi olabiliyor; kararı vermeden önce kurumunuzun uygulamasını sorun.
• DHY yeri seçimi. Topluluk, Güneydoğu’daki yoğun Acillerin tükenmişlik riski taşıdığını, küçük ilçelerdeki “butik” Acillerde nöbet yükünün hızla artabildiğini, SBA’da yazılacak yerin önceden ziyaret edilmesinin faydalı olduğunu aktarıyor.
• Yurt dışı planınızı erken paylaşmayın. Tekrarlanan bir tavsiye: ABD planınızı kurumunuzla erken paylaşmak görevlendirme yükünün artması riskiyle sonuçlanabiliyor.
• İyi hal belgesi için iki seçeneğiniz var. Sağlık Bakanlığı (ücretsiz, yavaş) veya TTB (ücretli, hızlı); tek birinin yeterli olduğu bildiriliyor.
• Belge akışını netleştirin. MSPE/transkript ECFMG’nin DDO süreciyle, SoN ise EVSP süreciyle yürüyor; hangisinin okuldan, hangisinin sizden gideceğini işe başlamadan doğrulayın.
• Denklik için resmi listeyi kontrol edin. ABD uzmanlığınızın Türkiye’de tanınıp tanınmadığını denklik.yok.gov.tr’den doğrulayın.

Sık sorulan sorular

Topluluk deneyimlerinden çıkan gözlemler

Paylaşımlarda adayların DHY öncesi sınav planı, izin/atama işlemleri, iyi hal belgesinin bekleme süresi ve yurt dışı elective’in okulca nasıl kaydedileceği konusunda farklı deneyimleri var. Bunlar statüye, kuruma ve tarihe göre değişen tekil örneklerdir; belirli bir kadroda izin alınacağını, bir evrakın belirli sürede geleceğini veya ABD’deki uzmanlığın otomatik tanınacağını göstermez.

Eskiden böyleydi